De stikstofuitspraak en projecten in Nederland
Hoe kijkt CSP Real Estate hiernaar?
Een verslag en beschouwing van ing. Hans van Haeften MSV, namens CSP Real Estate.
Ede, 27 augustus 2019
Honderden bouwprojecten liggen momenteel stil door de stikstofuitspraak. Eind mei werd de gehele bouw- en vastgoedsector verrast door de uitspraak rondom het PAS, het Programma Aanpak Stikstof.
Stikstofdepositie en PAS (Programma Aanpak Stikstof)
De gevolgen van de ‘stikstofuitspraak’ van Raad van State zijn veelomvattend aangezien er veel onduidelijkheid is gezaaid. Bouwprojecten zijn stilgelegd tot er duidelijkheid is.
Als de stikstofuitstoot naar landoppervlak wordt gemeten, staat Nederland hoog op de internationale lijst van ‘vervuilende’ landen.
Nederland is zo volgebouwd dat vervuilingsbronnen als veeteelt, industrie en verkeer al gauw dicht bij beschermde natuurgebieden liggen. Stikstof zorgt voor grote problemen in de natuur en tast ook de gezondheid van mensen aan.
We realiseren ons dat we een serieus probleem hebben nu op deze wijze naar stikstofprobleem wordt gekeken. Dit betekent dat zowel Het Rijk, de provincies, gemeentes, woningbouwcorporaties en ontwikkelaars zich zorgen maken.
In de kern komt het erop neer dat volgens de Raad van State jarenlang vergunningen zijn verleend op basis van een beleid dat in strijd is met natuurrichtlijnen. Dat beleid, het PAS dus, zag erop toe dat er herstelmaatregelen kwamen voor de natuur nádat er in de buurt van een beschermd natuurgebied bouwwerkzaamheden waren geweest.
Bijvoorbeeld na de aanleg van een snelweg of de uitbreiding van een boerenbedrijf. De overheid zag het PAS als de basis voor vergunningen, maar volgens de Raad van State mag dat helemaal niet. De uitspraak ging verder dan waar de eisende milieuclubs om gevraagd hadden. En de gevolgen waren dus ook veel heftiger.
Alle lopende projecten waar op basis van het PAS-vergunningen voor waren verleend, kwamen ineens op losse schroeven te staan.
Natura 2000-Gebieden
Geraakt worden alle projecten die in de buurt liggen van de Natura 2000-gebieden, een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden, en waar nog geen onherroepelijke vergunning voor is afgegeven. Alleen wanneer uit ecologisch onderzoek blijkt dat de stikstofuitstoot door een project niet stijgt of zelfs daalt, kan een vergunning voor het project worden afgegeven.
Wanneer de stikstofuitstoot wel stijgt, zijn meer maatregelen nodig.
Strenge Eisen
Momenteel krijgen veel initiatiefnemers te maken met de strenge eisen die de Natuurbeschermingswet stelt ten aanzien van de uitstoot van verzurende en vermestende stoffen. Ontwikkelingen lopen vertraging op en plannen moeten worden bijgesteld.
Vergunningen
Daarom is het van belang om al in een vroeg stadium na te gaan of er voor de stikstofemissies van een project een Natuurbeschermingswet-vergunning nodig is.
De projecten op de lijst die zich nog in de planuitwerking bevinden, worden naar verwachting geraakt. In die gevallen is het tracébesluit niet definitief, waarmee het besluit over het hele project nog niet onherroepelijk is.
Noodwet?
De bouwsector dringt aan op een noodwet en het kabinet heeft een speciale commissie in het leven geroepen om het probleem snel aan te pakken. Het gaat om Europese wetgeving die Nederland niet goed heeft toegepast, vindt de rechter. De Raad van State zal nieuwe Nederlandse wetgeving daar opnieuw op toetsen.
Fijnstof
Mogelijk blijven de gevolgen van deze uitspraak beperkt. Toch zal vooraf moeten worden aangetoond welke gevolgen een bouwproject heeft op de uitstoot van stikstof.
Wat is Stikstofdepositie?
Stikstofdepositie is stikstof die als gevolg van uitstoot neerslaat op de Natura-2000 gebieden (118 in Nederland), en een nadelig effect kan hebben op de aanwezige natuur in dat gebied. Het PAS strekt enerzijds tot herstel en behoud van de in het PAS opgenomen Natura 2000-gebieden en creëert daarmee tegelijkertijd ook ruimte voor economische activiteiten.
In het PAS is een pakket van maatregelen vastgesteld (herstelmaatregelen en PAS-bronmaatregelen) dat samen met autonome ontwikkelingen moet leiden tot verminderen van de stikstofdepositie in Natura 200-gebieden. Een gedeelte van die toekomstige “winst” wordt dan beschikbaar gesteld voor economische activiteiten (“ontwikkelruimte”).
Met gegevens zoals o.a. planning inzet materieel, verkeersanalyse, huidige en nieuwe situatie (gasgebruik oud versus gasloos bouwen), wordt een stikstofemissiemodel opgesteld. Deze wordt ingevoerd in het rekenprogramma AERIUS Calculator (RIVM) waarmee de stikstofdepositie in de nabijgelegen Natura 2000-gebieden en/of Beschermd Natuurmonument wordt berekend ten opzichte van de referentiedata.
Vooronderzoek
Het vooronderzoek stikstofdepositie geeft inzicht in de stikstofemissies en deposities die ontstaan bij het verbrandingsprocessen van mobiele werktuigen (aanlegfase: sloop en bouw) en verkeer van en naar het plangebied (verkeersaantrekkende werking tijdens gebruiksfase).
Voor de realisatie van projecten moet voldaan worden aan de wettelijke eisen voor stikstofdepositie, veroorzaakt door de activiteiten die samenhangen met dit nieuwe plan. Dit betreft het laatste aspect waaraan voldaan moet worden voordat met betrekking tot milieu groen licht gegeven kan worden voor de ontwikkeling.
Onderzoek
Het onderzoek moet aantonen dat significant negatieve effecten met betrekking tot stikstofdepositie op stikstofgevoelige habitattypen zijn uitgesloten. Bij waarden boven de 0,051 Mol/ha/jaar zal een ecologische beoordeling moeten worden uitgevoerd om deze significante effecten uit te sluiten. Het is mogelijk dat dit onderzoek aangevuld moet worden met een MER (Milieu Effect Rapportage).
Uit deze beide rapportages komt ook de mogelijkheid tot het nemen van mitigerende maatregelen aan bod: Welke deze specifiek per project zouden kunnen zijn en wat de te verwachten effecten kunnen zijn.
Op basis van deze toegevoegde informatie kan de instantie belast met vergunningverlenende en controlerende taak alsnog de vergunning verstrekken.
Nieuwe projecten
Nederland is geheel opgedeeld in hexagonen (zeshoeken) met een oppervlakte van één hectare. De depositie van stikstof wordt per hexagoon berekend. De voordelige effecten van maatregelen op natuurgebieden moeten op hexagoonniveau worden gekwantificeerd. Dat betekent dat op bepaalde delen van het land wel ruimte is voor nieuwe projecten.
Nederland zit dus niet geheel op slot.
ADC-toets
Er is namelijk een uitweg om binnen het PAS toch te kunnen ontwikkelen. De zogenoemde ADC-toets kan omvangrijke projecten alsnog groen licht geven, als aan drie voorwaarden wordt voldaan:
In dat geval moet worden gekeken of er alternatieve (A) oplossingen zijn. Is er een alternatief dat tot minder stikstofuitstoot leidt, dan moet deze worden gekozen.
Als dit er niet is, kan worden bepaald of er een dwingende (D) reden is van groot openbaar belang, met inbegrip van sociale of economische aspecten.
Als er zo’n reden is, moeten tegelijkertijd compenserende (C) maatregelen worden genomen om de toegenomen stikstofuitstoot te compenseren.
Projecten mogen door als de ADC- toets met succes wordt uitgevoerd.
Dat is al gelukt voor de Blankenburgtunnel en de A67 bij Veldhoven. Er moet een ‘dwingende reden’ zijn voor het bouwproject en alternatieven moeten in kaart zijn gebracht. Ook is het nodig dat alle uitstoot wordt gecompenseerd. En dat allemaal vooraf aan de bouwfase en niet meer achteraf.
Deze toets is voor veel kleinere projecten echter geen optie, omdat er een dwingende reden van openbaar belang ontbreekt of omdat er geen budget is voor een complex compensatietraject.
Oplossingen
Woningen moeten nu al zo goed als energieneutraal worden gebouwd. Nieuwe woningen hebben daarom al weinig stikstofuitstoot. Voor woningbouwprojecten moet de winst dus vooral tijdens de bouw behaald worden. Dit kan via emissie loos bouwen of bijvoorbeeld het kopen van uitstootrechten van een veehouderij.
Als de stikstofuitstoot desondanks toch toeneemt, moet de ADC-toets worden doorlopen.
Optie
Tenslotte zijn er ook nog andere oplossingen waarmee de kans op doorgang van projecten kan worden verhoogd. Er kan via zogenoemde interne herstelmaatregelen zo worden gebouwd dat de stikstofuitstoot niet stijgt.
Hierbij gaat het bijvoorbeeld om het gebruik van elektrische werkbouwtuigen. De markt voor dergelijk bouwmaterieel is echter op dit moment nog te klein om op alle bouwplaatsen in Nederland emissie loos te bouwen. Ook is de vraag of zwaar materieel wel elektrisch kan, al kan het gebruik van gas als brandstof als alternatief dienen.
Extern salderen
Extern salderen (bestaande emissierechten inbrengen door bijvoorbeeld uitkopen van veehouderij of opkopen van rechten van derden) is weer toegestaan. Dit brengt meer ruimte in de aantoonbaarheid en het verkrijgen van de omgevingsvergunning.
Tezamen met de voornoemde rapportages en mitigerende maatregelen kan de vergunning verstrekt worden en is realisatie van de ontwikkelplannen mogelijk.
En nu?
Momenteel werkt een team van experts in opdracht van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met hoge urgentie aan oplossingsrichtingen voor de vraagstukken en onduidelijkheden die de uitspraak van de Raad van State (29 mei 2019) met zich mee brengt.
Zo wordt er samen met het kabinet, medeoverheden en andere maatschappelijke partners gewerkt aan het realiseren van een nieuwe toekomstbestendige stikstofaanpak. Deze richtlijnen en uitgangspunten worden naar verwacht begin 2020 gepresenteerd.
CSP Real Estate blijft over dit actuele onderwerp publiceren en haar relaties informeren, zodat wij gezamenlijk tot oplossingen komen.
NB. Broncodes Financieel Dagblad, Gelders Dagblad & ABN Amro artikelen
Madeline Buijs
